Waarom je moe bent terwijl je genoeg slaapt

Ik heb de laatste jaren geleerd om veel meer naar mijn energie te kijken. Van huis uit zit ik in elkaar als een diesellok: ik ga maar door en door, tot ik echt op ben. Maar met de overgang voelde ik dat ik dat niet meer wil. Ik wil me elke dag en elk uur van de dag goed en energiek voelen, niet uitgeblust of moe. Joie de vivre, dat is mijn credo, en daar streef ik naar. Daarom fascineert alles wat met de energiehuishouding van het lichaam te maken heeft me zo.

Telkens als ik tóch weer te ver ben gegaan, en dat gebeurt nog geregeld, houd ik even in en onderzoek ik precies wat ik deed: wat ik gegeten heb, of ik goed geslapen heb, of ik voldoende beweging had, hoe het met mijn emoties staat en of mijn doelen nog aligned zijn met mijn visie. En dan ga ik dieper. Een podcast die ik deze week luisterde, liet me zien dat ik die stap nog efficiënter kan zetten.

Die podcast ging over het werk van Dr. Martin Picard, mitochondrie-onderzoeker aan Columbia University. Hij kijkt naar je levensenergie: een langzaam brandend vuur, gestookt in zo’n 5.000 biljoen mitochondriën, waar elektronen uit je eten naar de zuurstof stromen die je inademt. Stroomt dat soepel, dan voel je je onoverwinnelijk; dat is wat ik joie de vivre noem, en waar GOOD.21 in de kern over gaat. Hapert de stroom, dan voel je dat ook, lang voordat een bloedtest iets bijzonders laat zien. Mijn diesellok-dagen, besef ik nu, zijn haperende stroom.

Je 5.000 biljoen energiefabriekjes: hier wordt je dag gestookt.

Je lichaam werkt met een vast budget

Picard beschrijft je energiehuishouding als een begroting. Er komt per dag maar zoveel binnen, en je systeem verdeelt dat volgens een strenge rangorde: overleven eerst, veiligheid daarna, en helemaal achteraan het rijtje staat het onderhoud. Huidherstel. Haarpigment. Nagels en botten. Spierherstel na inspanning. Het immuunsysteem dat rustig patrouilleert. De opruimploeg in elke cel.

Als je dat eens beseft, snap je ook waarom het belangrijk is om je gedurende de dag bewust te zijn van je energie: zodra die laag staat, weet je dat ergens een proces te veel energie heeft gevreten en dat er nu elders energie wordt afgetrokken. Telkens wanneer dat gebeurt, is je systeem uit balans. En als je weet dat dit per direct je onderhoudssysteem energie kost, begrijp je ook waarom je huid, je haar en je nagels, maar ook je emoties, je gevoelens en zelfs je denken er direct door beïnvloed worden.

Dat onderhoud draait op twee dingen: energie én bouwstoffen. Vitamines, mineralen, eiwit; ontbreekt een van de twee, dan staat de ploeg met lege handen. Ik vul die bouwstoffen zelf aan met VMG+, een whole-food multivitamine.

Zolang alles rustig is, wordt de hele begroting uitbetaald. Maar zodra je systeem een sabeltandtijger ziet, en voor je lijf is een slepend conflict op werk net zo goed een sabeltandtijger, gaat het over op een oorlogsbudget: hart, longen en brein krijgen voorrang, en het onderhoud wordt wegbezuinigd. Als eerste.

Hoe concreet dat is, liet Picards lab zien aan grijze haren. Haar groeit als een soort logboek, centimeter voor centimeter, en onderzoekers kunnen levensgebeurtenissen erin terugmeten als jaarringen. In een studie in eLife vonden ze losse haren die aan de punt donker waren, in het midden wit, en bij de wortel wéér donker. Bij één deelnemer kwam de kleur terug in één week. Je raadt al wat er in die week gebeurde: vakantie. Zodra het oorlogsbudget wordt opgeheven, gaat er weer geld naar de afdeling glans en decoratie.

Piekeren kost 60% extra

En dan stress. Zodra je systeem gevaar ruikt, maakt het cortisol aan: het signaal dat elke cel opdraagt paraat te staan. Bij een echte sabeltandtijger is dat nuttig, want die is na een paar minuten weg, en daarna mag alles terug naar normaal.

Je had het misschien niet verwacht, maar piekeren zet je systeem net zo goed onder stress: je brein laat bij imaginaire problemen dezelfde hormonen aanmaken. Ook een ingebeelde sabeltandtijger neemt dus happen uit je energiebudget, en nogal grote ook. Het verschil: dat alarmsignaal blijft dagenlang aanstaan, en paraat staan kost stroom. Picards team maakte dat meetbaar: ze stelden cellen bloot aan cortisol en het energieverbruik steeg met zo’n 60%. 60%! Piekeren is een fikse afschrijving van je energiebudget, en chronische stress zet die afschrijving op automatische incasso.

Let op het verschil: acute stress is niet het probleem. Van een pittige training, óók stress, groeit je capaciteit juist: in het herstel erna bouwt je lichaam spierweefsel op en maakt het extra mitochondriën aan, dus extra energiefabriekjes. Het verschil zit in het woordje chronisch. Een training stopt na een uur. Piekeren niet.

Als de druk te hoog wordt

Picard beschrijft ziekte als “energieweerstand”: een stuwing in de stroom. Diabetes noemt hij een ziekte van te veel druk. Als er steeds te veel glucose tegelijk het systeem in wordt geduwd terwijl er weinig wordt verbruikt, zetten cellen de sluizen dicht om hun mitochondriën te beschermen; insulineresistentie is in die lens zelfbescherming tegen een overstroming.

En hier moet je zelf aan de bak, hoog tijd zelfs, als je vitaal, sterk en gezond ouder wilt worden: eet glucose-bewust. Vezels vóór je koolhydraten, de juiste volgorde op je bord, een blokje om na het eten; alles wat de pieken uit de instroom haalt, haalt druk van het systeem. Precies daarvoor schreef ik GOOD.21: een training van 21 dagen rond glucose-bewust eten. Je begint bij je eigen lichaam en rekent uit wat jíj verbruikt, met de GOOD. Recovery Test erbij. Je kookt uit de GOOD.-recepten, de flexruimte zorgt dat het vol te houden blijft, en voor dagen waarop het leven anders loopt is er de Extra Verbrander. Het energiebudget van je mitochondriën heeft in het boek zelfs een eigen hoofdstuk.

Huishoudwerk valt stil

Want wat ís dat onderhoud dat als eerste sneuvelt? Een flink deel ervan is letterlijk schoonmaakwerk. Je lever verwerkt de hele dag door wat er binnenkomt en wat je stofwisseling zelf aan restjes produceert, en dat gaat in fases: eerst omzetten, dan koppelen, dan afvoeren via gal, nieren en darm. Je hebt er een compleet gemeentelijk apparaat voor in je buik: vuilverwerking en ophaaldienst ineen.

Bij die eerste stap, het omzetten, komen vrije radicalen vrij: instabiele moleculen die een elektron missen en er overal een proberen te stelen, van je celmembranen tot je DNA. In kleine hoeveelheden horen ze bij het werk. Stapelen ze op, dan beschadigen ze de werkplaats zelf, en dat merk je: beschadigde membranen maken trage cellen, beschadigde mitochondriën leveren minder energie, en DNA-schade moet gerepareerd worden, wat wéér energie uit je budget trekt. Zo versnelt oxidatieve stress precies de veroudering die je probeert af te remmen. Daarom hoort bij serieus opruimwerk altijd antioxidant-bescherming.

Verbranding zonder afvoer bestaat niet. Wie alleen maar méér wil (meer focus, meer kracht, meer spieren) en de afvoer vergeet, bouwt de druk op die Picard “energieweerstand” noemt. En wie de afvoer wil forceren met een crash-kuur (een sapkuur of een zuiveringsweek) jaagt vooral die eerste fase op, zonder de bescherming en de afvoer erachter, en maakt het de lever daarmee eerder lastig dan makkelijk.

Dagelijkse support in plaats van de grote schoonmaak

De logica draait dus om: elke dag een beetje ruimte voor het huishoudwerk, in plaats van één grote kuur die alles zogenaamd reset:

• Haal de sabeltandtijger weg waar je kunt. Rust is het moment waarop je lichaam het budget herverdeelt richting herstel. De vakantie-haren bewijzen het.
• Bouw spieren op. Bewegen is een begin, maar het echte resultaat komt van spieropbouw: meer spierweefsel betekent meer mitochondriën, dus meer capaciteit.
• Eet vezels. De afvoer eindigt in je darm; vezels houden die eindhalte in beweging. Een deel van wat de lever via de gal kwijt wil, kan bij een trage doorvoer in de darm opnieuw worden opgenomen en gaat dan terug naar de lever, de zogeheten enterohepatische kringloop; vezels binden dat afval en houden het tempo erin.
• Geef het schoonmaakwerk een anker. Eén vast moment per dag waarop het onderhoud meedraait zonder dat je erover na hoeft te denken. Hieronder lees je hoe dat er bij mij uitziet.

Mijn anker heet RevitaZen

doTERRA bracht deze zomer de opvolger van de klassieke detox-lijn uit, en die past naadloos op dit verhaal. De RevitaZen-blend bestaat uit zes etherische oliën die elk een eigen rol hebben in het opruimwerk: tangerine levert limoneen, een stof die het eigen antioxidantsysteem van je lichaam voedt, gember ondersteunt de darmwand, jeneverbes is het klassieke nierkruid, en rozemarijn, geranium en korianderblad maken de blend compleet. Eén druppel in je eerste glas water van de dag is 100% voldoende; meer is niet nodig.

RevitaZen+, de capsules, doen wat een druppel niet kan. Het is een capsule ín een capsule: in de binnenste kamer plantenpoeder (mariadistel voor de lever, artisjok voor de galstroom), in de buitenste de vloeibare blend, met zwarte komijnzaad en vitamine E als antioxidant-rugdekking bij dat werk. Alles ondersteunt wat je lichaam zelf al doet, in het tempo van elke dag. Die capsules neem ik zelf bij het avondeten, naast mijn probiotica.

Het anker: wat bij het avondeten ligt, vergeet je niet.

Zo wordt “detox” ineens een saai woord, en dat is de bedoeling. Het spannende werk doet je lichaam zelf, elke nacht weer. Jij zorgt dat je begroting het toelaat: minder tijd die je lichaam moet doorkomen op oorlogsbudget, en een dagelijks anker op een vast moment, waardoor het onderhoud vanzelf meeloopt en het je geen mentale capaciteit kost.